Từ chuyện điểm thi tốt nghiệp môn Ngữ văn năm 2009...

          ...Điểm thi môn Ngữ văn trong Kì thi Tốt nghiệp THPT năm nay ở một số tỉnh thấp bất thường. Nhân chuyện này, một lần nữa, người ta lại bàn luận rất nhiều về những nguyên do khiến cho chất lượng dạy - học Ngữ văn hiện nay rất thấp. Vẫn là những ý kiến trao đổi đã trở nên hết sức quen thuộc, cho rằng đó là do giáo viên, do chương trình...

         1.Thực trạng
           Điểm thi môn Ngữ văn trong Kì thi Tốt nghiệp THPT năm nay ở một số tỉnh thấp bất thường. Tỉnh An Giang, số học sinh có điểm thi trên trung bình chiếm 40% (năm trước là 80%)... Tỉnh Đồng Tháp, con số điểm thi môn Ngữ văn trên trung bình còn thấp hơn: 21,8%. Tỉnh Kiên Giang, điểm trên trung bình: 20% (năm 2008: 75%). Các tỉnh Cà Mau, Hậu Giang tỉ lệ trên trung bình cũng chỉ trên 40%. Tỉnh Phú Yên: 39%.

          2.Nguyên nhân
           Nhân chuyện này, một lần nữa, người ta lại bàn luận rất nhiều về những nguyên do khiến cho chất lượng dạy - học Ngữ văn hiện nay rất thấp. Vẫn là những ý kiến trao đổi đã trở nên hết sức quen thuộc, cho rằng đó là do giáo viên, do chương trình... Nhưng những ý kiến này có lẽ chưa thực sự đi vào vấn đề trọng tâm, chưa "bắt mạch" đúng bệnh.
           Lại có ý kiến cho rằng, năm nay do quy chế chấm thi thay đổi (tỉnh này chấm cho tỉnh kia) nên giám khảo chấm chặt hơn. Tuy nhiên, ý kiến này đã bị nhiều người phủ định. Lương tâm nghề nghiệp và tính trách nhiệm trước cơ quan quản lí khiến giám khảo chấm thi phải luôn ý thức và thực hiện việc chấm bài một cách công tâm, không thể tuỳ tiện cho điểm theo ý riêng.
           Cũng có ý kiến cho rằng điểm thấp là do giám khảo cứng nhắc, không linh hoạt vận dụng đáp án, đếm ý cho điểm, bỏ qua sự sáng tạo của học sinh... Tuy nhiên qua thanh tra, cũng như so sánh với tỉ lệ điểm văn trên trung bình của chính địa phương đó, cho thấy, ý kiến ấy không có cơ sở. Kết quả thanh tra khẳng định, về cơ bản, việc chấm thi của giáo viên là nghiêm túc, đúng chất lượng. Tỉnh Bến Tre cho chấm thanh tra 495 bài thi, nhưng chỉ có 9 bài vênh 0,5 điểm giữa điểm của thanh tra và điểm của giáo viên chấm thi trước đó.
            Tại sao chúng ta không bắt đầu từ nhân vật chính, từ chủ thể của việc học Ngữ văn là học sinh? Chính các em học sinh cho rằng, một trong những nguyên nhân cơ bản là tinh thần, thái độ học tập của người học. Các em cho biết, vì tính thực dụng, chủ yếu tập trung vào các môn tự nhiên để thi đại học mà ngày càng có nhiều học sinh xếp môn Ngữ văn vào hàng thứ yếu, không để tâm học hành nghiêm túc, chỉ học với tính chất đối phó, nên sinh ra kém văn, viết nhiều câu văn ngô nghê, quái lạ "cười ra nước mắt". Các em kể, rất nhiều học sinh, trong cả năm học hẩu như không đầu tư chút thời gian, tâm sức nào cho môn Ngữ văn. Giờ Ngữ văn mang bài tập Toán, bài tập Lý... ra làm, khi "nước đến chân mới nháo nhào tìm kiếm tài liệu để chép, ôn thi... Học môn nào cũng cần say mê, siêng năng. Học đối phó, "mì ăn liền" như thế, liệu có được điểm cao? Nhiều giám khảo tâm sự, khi hạ bút cho điểm 1, điểm 2 cảm thấy rất đau lòng. Những bài văn như thế thường rơi vào tình trạng lạc đề hoặc chẳng có gì đáng cho điểm.

           3.Suy ngẫm
            Những người tâm huyết với sự nghiệp giáo dục hẳn không thể không thấy bức xúc trước thực trạng này. Môn Ngữ văn là một trong những môn học chính trong chương trình giáo dục phổ thông, lại được coi là một trong những môn học cung cấp hành trang kiến thức cho người học trong suốt cả cuộc đời. Gạt chuyện điểm thi sang một bên, chúng ta không thể không thấy lo lắng cho tương lai của học sinh, cho chất lượng giáo dục nghệ thuật, thẩm mĩ, nhân cách của các em.
           Cần phải tỉnh táo phân tích để chỉ ra vấn đề trọng tâm của thực trạng dạy học Ngữ văn hiện nay. Có như vậy mới mong cải thiện được tình hình. Nguyên do cơ bản là tâm lí thực dụng của xã hội đang thực sự chi phối chất lượng giáo dục của nhà trường. Muốn nâng cao chất lượng dạy - học Ngữ văn, theo chúng tôi, không phải chỉ tập trung vào việc tìm nguyên nhân trong ngành Giáo dục mà quan trọng hơn là làm thay đổi tâm lí thực dụng đang chế ngự trong nhà trường và xã hội. Chúng ta cần có nhiều diễn đàn trao đổi làm sáng tỏ vấn đề này. Làm sao các bậc phụ huynh phải hiểu được rằng, xã hội càng phát triển, con người càng cần phát triển toàn diện hơn.
           Hẳn bậc làm cha làm mẹ nào cũng đều mong muốn con cái sẽ trở thành những người thành đạt, xuất sắc. Nhưng con cái họ làm sao có thể trở hành những người thực sự thành đạt nếu thiếu hụt cả một mảng kiến thức quan trọng là văn học nghệ thuật, những hiểu biết mang tính nhân văn, nhân bản về cuộc sống con người, những kĩ năng chung sống với cộng đồng... Đậu được đại học một ngành kinh tế, kĩ thuật nào đó..., có kết quả tốt sau quá trình học đại học, kiếm được việc làm, đảm bảo được đời sống vật chất cho bản thân và gia đình, ... ngần ấy thứ với một người văn minh thì đó mới chỉ là một nửa những gì cần đạt. Gần đây, chúng ta đã thấy một số cơ sở giáo dục tư nhân hoặc do nước ngoài đầu tư đã đưa vào chương trình những nội dung giảng dạy như: dạy trẻ biết yêu thương, biết thưởng thức nghệ thuật, rèn luyện kĩ năng sống với cộng đồng... và được nhiều phụ huynh hưởng ứng, tin cậy gửi gắm con mình đến học.
           Nếu biết nhìn xa trông rộng, biết thực sự lo lắng cho tương lai của con em mình, thì chắc chăn các bậc phụ huynh cần thường xuyên động viên các em học môn Ngữ văn một cách nghiêm túc và quan trọng nhất là với một tinh thần say mê.
           Các bạn nghĩ sao?

Nguyễn Danh
(VH&TT số tháng 7 - 2009)

LTS: Mời các bạn tham gia trao đổi về vấn đề "Học Ngữ văn như thế nào để đạt hiệu quả cao". Bài tham gia trao đổi xin gửi về email: vanhoctt@yahoo.com hoặc toà soạn Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ - 187B Giảng Võ - Hà Nội.